(ରମାକାନ୍ତ ବିଶ୍ୱାଳ)
ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାରେ ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ଯାତ୍ରା ଏକ ଅନନ୍ୟ ଓ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ମହାପର୍ବ। ଏହା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାମାଜିକ ଏକତା, ଲୋକସଂସ୍କୃତି ଓ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ସଦ୍ଭାବର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିବାହ ଉତ୍ସବ ରୂପେ ଏହି ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ।
ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ଯାତ୍ରାର ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ଚାରି ଶହ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ବୋଲି ଜନଶ୍ରୁତି ରହିଛି। ସମ୍ବଲପୁରର ଚୌହାନ ରାଜବଂଶର ଶାସନକାଳରେ ଏହି ଉତ୍ସବର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ସେତେବେଳେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିବାହକୁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ପ୍ରୀତିର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ସାମୂହିକ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଥମେ ସମ୍ବଲପୁର ସହରର ନନ୍ଦପଡ଼ା ଓ ଝାଡୁଆପଡ଼ାରେ ଏହି ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିଲା। ପରେ ଏହାର ଲୋକପ୍ରିୟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହ ସହରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଡ଼ାକୁ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଥିଲା।
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ପୌରାଣିକ କଥା
ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ମାତା ସତୀଙ୍କ ଦେହତ୍ୟାଗ ପରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ମଗ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହା ଫଳରେ ସୃଷ୍ଟିର ସନ୍ତୁଳନ ବ୍ୟାହତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମାତା ପାର୍ବତୀ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ପରେ ଉଭୟଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ।
ନିଆରା ପରମ୍ପରା
ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ଯାତ୍ରାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଯେ, ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ମାନବ ପରିବାର ବର ଓ କନ୍ୟା ପକ୍ଷର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିବାର ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପିତାମାତା ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ପରିବାର ଶିବଙ୍କ ପକ୍ଷ ହୋଇ ବିବାହର ସମସ୍ତ ରୀତିନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ବନ୍ଧ, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ବରଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଆଗମନ, ବିବାହ ମଣ୍ଡପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୀତିନୀତି ଠିକ୍ ଏକ ସାଧାରଣ ଓଡ଼ିଆ ବିବାହ ପରି ପାଳନ କରାଯାଏ।
ଯାତ୍ରାର ଆକର୍ଷଣ
ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ଯାତ୍ରାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ବିଶାଳ ଶୋଭାଯାତ୍ରା। ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର ଝାଙ୍କି, ଲୋକନୃତ୍ୟ, ସମ୍ବଲପୁରୀ ବାଦ୍ୟ, ଘଣ୍ଟ, ଘଣ୍ଟା, ଢୋଲ, ନିଶାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୌରାଣିକ ଚରିତ୍ରର ଉପସ୍ଥାପନା ଯାତ୍ରାକୁ ଭବ୍ୟ କରିଥାଏ। ଲକ୍ଷାଧିକ ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ଆସନ୍ତି।
ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ
ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏହା ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗ, ଜାତି ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକତାର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥାଏ। ଏହି ଉତ୍ସବରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ପରିବାର ପରି ମିଳିମିଶି କାମ କରନ୍ତି। ଏହା ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକକଳା, ଲୋକସଙ୍ଗୀତ ଓ ଲୋକନୃତ୍ୟର ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରସାରରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରୁଛି।
ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ ଯାତ୍ରା ସମ୍ବଲପୁରର ଗୌରବ, ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ପରିଚୟ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଐତିହ୍ୟ। ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ୍ପରା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତି, ଭାବନା ଓ ସାମାଜିକ ଏକତାର ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ରଖିଛି। ଶୀତଳଷଷ୍ଠୀ କେବଳ ଏକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ଏହା ସମ୍ବଲପୁରର ଆତ୍ମା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ।
