(ରମାକାନ୍ତ ବିଶ୍ୱାଳ)
ସମୟର ସ୍ରୋତରେ ଅନେକ ଘଟଣା ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଲୁଚି ଯାଏ। କିନ୍ତୁ କିଛି ଘଟଣା ଏମିତି ଥାଏ, ଯାହା ମାଟିର ସ୍ମୃତିରେ, ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏବଂ ଜାତିର ଚେତନାରେ ଅମର ହୋଇ ରହିଥାଏ। ସମ୍ବଲପୁର ମାଟିର କୁଦୋପାଲି ଏମିତି ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ସ୍ୱାଧୀନତାର ସ୍ୱପ୍ନ ପାଇଁ ଅନେକ ବୀର ନିଜ ରକ୍ତରେ ଇତିହାସ ଲେଖିଥିଲେ।
କୁଦୋପାଲି କେବଳ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ତ୍ୟାଗ, ସାହସ ଓ ଦେଶପ୍ରେମର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଗାଥା।ଇତିହାସ ମାନଚିତ୍ରରେ ଏକ ଐତିହାସିକ ପୀଠସ୍ଥଳୀ। ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମ୍ବଲପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯେଉଁ ସଂଗ୍ରାମ ଚାଲିଥିଲା, ତାହାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା କୁଦୋପାଲି ଘାଟି।
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ୁଥିବା ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ଗରିଲା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକ ରଣନୀତିକ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ବାଛିଥିଲେ। କୁଦୋପାଲି ଘାଟିର ଦାୟିତ୍ୱ ତାଙ୍କ ସାନଭାଇ ବୀର ଛବିଲ ସାଏଙ୍କ ଉପରେ ଥିଲା।
୧୮୫୭ ମସିହାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ଯୁଜୁମୁରା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧୁ ଗଡ଼ତିଆଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏଙ୍କ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଉପରେ ଅଚାନକ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଇଂରେଜ ସେନା ଭାରି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଡାକ୍ତର ମୁରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା।
ଏହାର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ୧୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୫୭ରେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନା କୁଦୋପାଲି ଘାଟି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା। ପ୍ରଥମ ସଂଘର୍ଷରେ ଇଂରେଜମାନେ ପଛକୁ ହଟିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବଳିଦାନ ଦେଇଥିଲେ।
ପରାଜୟ ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଅଧିକ ସୈନ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକ୍ରମଣର ଯୋଜନା କଲା। ୩୦ ଡିସେମ୍ବର ୧୮୫୭ର ଶୀତଳ ସକାଳରେ ବିପ୍ଳବୀମାନେ ପାହାଡ଼ରୁ ତଳକୁ ଆସି ଏକ ଆମ୍ବ ବଗିଚାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଚାରିପଟୁ ଘେରି ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା।
ସେହି ରକ୍ତାକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର ଛବିଲ ସାଏ ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ୫୩ ଜଣ ବୀର ଯୋଦ୍ଧା ମାତୃଭୂମି ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିଲେ। କୁଦୋପାଲିର ମାଟି ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ହୋଇଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଭୂମି ଆଜି “ରକ୍ତତୀର୍ଥ କୁଦୋପାଲି” ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଏହି ସଂଘର୍ଷ ପରେ ୧୧ ଜଣ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। କେତେକଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମୋଟ ୫୭ ଜଣ ବୀର ସନ୍ତାନଙ୍କ ବଳିଦାନ କୁଦୋପାଲିର ଇତିହାସକୁ ଅମର କରିଦେଇଛି।
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଦେଶ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିଲା, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଦୋପାଲିର ଏହି ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ ଯଥୋଚିତ ମାନ୍ୟତା ପାଇନଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ, ସାମ୍ବାଦିକ ଓ ଇତିହାସପ୍ରେମୀମାନେ ଏହି ସ୍ମୃତିକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଥିଲେ।
ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ ବାମାପଦ ତ୍ରିପାଠୀ, ଦଶରଥୀ ସାହୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେହୁରୀ, ସନୁର୍ଜନ ଡନସେନା ଓ ସ୍ୱର୍ଗତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେଠଙ୍କ ଭଳି ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତି କୁଦୋପାଲିର ଇତିହାସକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ।
୨୦୨୨ର “ଆଜାଦୀ କା ଅମୃତ ମହୋତ୍ସବ” ସମୟରେ କୁଦୋପାଲି ନୂଆ ଆଲୋକ ପାଇଥିଲା। “ବୀର ଛବିଲା ସାଏ ସ୍ମୃତି ସମିତି” ଗଠନ ହୋଇ ବୀର ଛବିଲା ସାଏ ଓ ୫୭ ଅମର ଶହୀଦଙ୍କ ବଳିଦାନକୁ ଜନମାନସରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା।
ଜୟବ୍ରତ ଦେ, ପ୍ରଦୀପ ବହିଦାର, କିଶୋର ଦେହୁରୀ, ସନୁର୍ଜନ ଡନସେନା, କିଶୋର ମହାକୁଡ଼ ଓ ଡା. ରାଜାରାମ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀଙ୍କ ପରି ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଐତିହାସିକ ପ୍ରୟାସରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ।
ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟପାଳ ବିଶ୍ୱଭୂଷଣ ହରିଚନ୍ଦନ ଏହି ବୀରଗାଥାର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ। ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ସହଯୋଗ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା।
୨୦୨୪ରେ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନର ସହଯୋଗରେ ଶହୀଦ ସ୍ମାରକ, ପାଥୱେ ବିକାଶ ଓ ସମ୍ମାନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା। ୨୧ ତୋପ ସଲାମୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବୀର ଛବିଲା ସାଏ ଓ ଅନ୍ୟ ଶହୀଦମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଯାଇଥିଲା।
ଆଜି କୁଦୋପାଲି କେବଳ ଏକ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଦେଶପ୍ରେମ, ଜନସହଭାଗିତା ଓ ଐତିହ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣର ଏକ ପ୍ରତୀକ।
ଇତିହାସର ସଂରକ୍ଷଣ କେବଳ ପଥରର ସ୍ମାରକ ତିଆରି କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ୀଙ୍କ ମନରେ ଗୌରବ ଓ ଦାୟିତ୍ୱର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରିବା। କୁଦୋପାଲିର ଗାଥା ଆମକୁ ମନେ ପକାଇ ଦିଏ—ଯେଉଁ ଜାତି ନିଜ ଅତୀତକୁ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେହି ଜାତି ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ଗଢ଼ିପାରେ।
ରକ୍ତତୀର୍ଥ କୁଦୋପାଲି — ଏକ ଭୁଲିଯାଇଥିବା ଇତିହାସର ପୁନର୍ଜାଗରଣ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ପ୍ରେରଣା।
