ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତ ଜଗତରେ ଆଉ ଏକ ଯୁଗର ଅବସାନ। ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ନିଜର ସୁମଧୁର, ଭାବପ୍ରବଣ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କଣ୍ଠସ୍ୱରରେ ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ଅଣଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସଙ୍ଗୀତକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିବା ବର୍ଷିଆନ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀ ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକ ଆଉ ଇହଜଗତରେ ନାହାନ୍ତି। ଶୁକ୍ରବାର ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ତାଙ୍କ ବାସଭବନରେ ୮୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଛି। ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜଗତରେ ଗଭୀର ଶୋକର ଛାୟା ଖେଳିଯାଇଛି।
ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକ କେବଳ ଜଣେ ଗାୟକ ନଥିଲେ, ସେ ଥିଲେ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ୱର। ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଥିବା ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଗଭୀରତା ଓ ଭାବର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ସମକାଳୀନ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଲଗା ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଗୀତ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି।
ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ
୨୦ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୩୮ରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକ ପିତା ତଥା ପୂର୍ବତନ ବାଚସ୍ପତି ଲାଲମୋହନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କଠାରୁ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତି ପ୍ରେରଣା ପାଇଥିଲେ। ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ହିଁ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଆକର୍ଷଣ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଗୁରୁ କୁନାଳ ଆଦୀନାରାୟଣ ରାଓଙ୍କଠାରୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜ ପ୍ରତିଭାକୁ ପରିପକ୍ୱ କରିଥିଲେ।
‘‘ମା’ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଯାତ୍ରା
୧୯୫୮ ମସିହାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ମିଶ୍ରଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ନିର୍ମିତ ‘ମା’ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ କଣ୍ଠଦାନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ ପ୍ରଣବ। ଏହାପରେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଯାତ୍ରା ଆଉ ପଛକୁ ଫେରିନଥିଲା।
‘ବେଦନା ସାଗର’, ‘ତୁ କି ପରଦେଶୀ’, ‘ନୀଳାଦ୍ରି ବିହାରୀ ହରି’, ‘ନୟନେ ସୁନୟନା’, ‘ମୁଁ ତ କୁଳରୁ ହେଲି’, ‘ତୁମେ ଜାଣନା ଜାଣନା’, ‘କଥାଟିଏ’ ଭଳି ଅନେକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଗୀତ ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତପ୍ରେମୀଙ୍କ ଅତି ନିକଟତର କରିଥିଲା।
‘ମା’, ‘ଶ୍ରୀ ଲୋକନାଥ’, ‘ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ’, ‘ସାଧନା’, ‘ମଲାଜହ୍ନ’, ‘କା’, ‘ଅରୁନ୍ଧତୀ’, ‘ସିନ୍ଦୂର ବିନ୍ଦୁ’, ‘ଶେଷ ଶ୍ରାବଣ’, ‘ଚିହ୍ନା ଅଚିହ୍ନା’, ‘ବତୀଘର’ ଆଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ଦର୍ଶକ ଓ ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ମନରେ ସ୍ଥାୟୀ ଛାପ ଛାଡ଼ିଥିଲା।
ପ୍ରାୟ ୨୦୦ଟି ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେ କଣ୍ଠଦାନ କରିଥିବା ଜଣାଯାଏ। ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗର ଅନେକ ସ୍ମରଣୀୟ ସୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି।
ଜାତୀୟସ୍ତରୀୟ କଳାକାରଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗୀତ ଯାତ୍ରା
ଦୀର୍ଘ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜୀବନରେ ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକ ଦେଶର ବହୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଳାକାରଙ୍କ ସହ କାମ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ। ଭୁପିନ୍ଦର ସିଂହ, ନିର୍ମଳା ମିଶ୍ର, ଉଷା ମଙ୍ଗେସକର, ବାଣୀ ଜୟରାମ ଓ ଏସ୍. ଜାନକୀଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ସହଯାତ୍ରା ତାଙ୍କ କଳାଜୀବନକୁ ଆହୁରି ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲା।
ଅଣଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସଙ୍ଗୀତରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ଛାପ
ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ସାଧନାର ପରିସର ବେଶ୍ ବ୍ୟାପକ ଥିଲା। ଆକାଶବାଣୀ, ଦୂରଦର୍ଶନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଲବମ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଭଜନ, ଆଧୁନିକ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାରାର ଗୀତ ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଭେଟି ଦେଇଥିଲେ।
୧୯୯୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଗଜଲ ଆଲବମ ‘ଶବ୍-ଏ-ଗଜଲ’ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା। ଏହି ଆଲବମର ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ପଣ୍ଡିତ ହରିପ୍ରସାଦ ଚୌରାଶିଆ। ଏଥିରେ ଦେବକୀ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସହ ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକ କଣ୍ଠଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରୟାସ ତାଙ୍କ ବହୁମୁଖୀ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତିଭାର ଆଉ ଏକ ଦିଗକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଥିଲା।
ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ
ସଙ୍ଗୀତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଭଳି ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ଦେଶ ଓ ବିଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରି ସେ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତର ସ୍ୱରକୁ ବ୍ୟାପକ ଶ୍ରୋତା ସମାଜ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ।
ସ୍ୱର ରହିବ, ସ୍ମୃତି ରହିବ
ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଜୀବନ ଥିଲା ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ସାଧନାର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଅଧ୍ୟାୟ। ସମୟ ବଦଳିଛି, ସଙ୍ଗୀତର ଧାରା ବଦଳିଛି, ହେଲେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ କେବେ ପୁରୁଣା ହୋଇନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଗାଇଥିବା ଗୀତଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତପ୍ରେମୀଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ସତେଜ।
ଜଣେ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଦେହାବସାନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନାହିଁ। ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ ଝରିଥିବା ସେହି ଅମର ସୁର ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟର ସ୍ମୃତି ଦେଇ ଚାଲିବ। ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତ ଜଗତରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଜଣେ ସ୍ମରଣୀୟ ସୁରସାଧକ ଭାବେ ଅମର ହୋଇ ରହିବେ।
ପ୍ରଣବ ପଟ୍ଟନାୟକ: ଜଣେ କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ବିଦାୟ ନୁହେଁ, ଏକ ସୁରମୟ ଯୁଗର ବିଦାୟ।